Scena powrotu: ten sam autobus, ta sama wieś, zupełnie inny człowiek
Autobus z turkoczącym silnikiem hamuje z piskiem na zakurzonej drodze. Drzwi otwierają się, a zanim bohater zdąży zdjąć plecak z półki, przed wejściem stoją już dzieci z wioski, krzycząc jego imię, jakby wracał ktoś z bardzo dalekiej delegacji, a nie „turysta z Zachodu”. To trzeci rok z rzędu, kiedy wysiada dokładnie w tym samym miejscu – ale dopiero teraz czuje, że nie przyjechał „na Holi”, tylko „do swoich ludzi”.
Przy pierwszym przyjeździe szukał po prostu intensywnego święta kolorów w Indiach, o którym widział zdjęcia w internecie: grad barwników, tańce, muzyka, ogień, zdjęcia do social mediów. Skończyło się na małej wiosce, trochę przypadkiem, trochę z rekomendacji znajomego jogina. To miała być szybka przygoda, przystanek na dłuższej trasie. Tymczasem Holi stało się rodzajem kotwicy – punktem w kalendarzu, który dzieli rok na „przed” i „po”, a wioska – lusterkiem, w którym rok w rok sprawdza, jak bardzo się zmienił.
Za pierwszym razem był anonimowy. Za drugim – rozpoznawany. Przy trzecim powrocie lokalna rodzina czeka z herbatą na przystanku, ktoś z sąsiedztwa trzyma jego ulubioną słodką bułkę, a starsza sąsiadka macha dłonią i od razu wypytuje, czy w końcu się ożenił, czy dalej „sama praca”. Znika dystans, który normalnie towarzyszy spotkaniom turysta–lokals. Zaczyna się coś, co bardziej przypomina powrót do rodzinnej miejscowości, niż do egzotycznego kraju.
Holi w tej samej wiosce nie jest już dla tych ludzi „atrakcją”, tylko cyklicznym spotkaniem z konkretnymi twarzami, zapachami, zwyczajami. To jednocześnie festiwal i punkt kontrolny własnej drogi: kim byłem rok temu, co się we mnie otworzyło, co zamknęło, do czego chcę wrócić, a co tym razem przeżyć inaczej. Święto kolorów staje się czytelnym znakiem w czasie, a wieś – mapą zmian wewnętrznych, relacyjnych i duchowych.
Skąd się biorą powroty: siła jednej wioski zamiast „Indii w ogóle”
Przypadek, rekomendacja, nieplanowany przystanek
Historie ludzi, którzy wracają co roku na Holi do tej samej wioski, często zaczynają się banalnie. Ktoś usłyszał od znajomego, że „u mistrza X pod wioską Y Holi jest zupełnie inne niż w mieście”. Ktoś inny nie zdążył kupić biletu na pociąg do bardziej znanej miejscowości, więc wsiadł w pierwszy autobus jadący w „tamtym kierunku” i wysiadł tam, gdzie wysiadała grupka lokalnych kobiet. Zdarza się też, że ktoś przyjechał na warsztat jogi czy medytacji w aszramie położonym na uboczu i przypadkowo trafił na przygotowania do święta.
To nie są decyzje strategiczne w stylu: „od teraz będę co roku wracać do tej samej wsi na Holi”. Raczej ciąg drobnych zbiegów okoliczności: wspólny posiłek na dachu z młodymi chłopakami z sąsiedztwa, noc spędzona na dachu domu podczas ogniska Holika Dahan, spontaniczne włączenie się w robienie słodkich pierożków gujiya z kobietami z rodziny gospodarza. Z tych małych momentów zaczyna się zauroczenie miejscem, które wpływa później na decyzję o powrocie.
Różnica między „zaliczeniem Holi” a wtopieniem się w społeczność
Kontrast między dużymi miastami – Varanasi, Mathura, Vrindavan – a małą wioską jest ogromny. W znanych ośrodkach: tłumy, głośne głośniki, komercyjne imprezy, hotele pełne zagranicznych gości, oferty „Holi experience” na każdym rogu. W wiosce: kilka głównych ulic, pola dookoła, jedyna herbaciarnia i mała świątynia, w której przygotowania do Holi są bardziej duchowe niż widowiskowe.